Samsun
Tarihi MO 7. yy’a kadar uzanan Orta Karadeniz Bölümünde yer alan il merkezi yerleşme.
MO 7. yy’da Miletos ticaret kolonisi olarak kurulan Amisos, Samsun’un ilk yerleşim adidir. Samsun, MO 550′de Pers egemenliği altına girdi. Persler’in, MO 332′de İskender’in ordularının yenilmesiyle Anadolu’da başlayan Hellenistik donemde de özerkliğini korudu. MO 300′lerde Mithridates’in kurduğu Pontus Krallığı’na bağlandı. MO 47′de kesin olarak Roma topraklarına katılan Samsun, MS3lv5′te Doğu Roma (Bizans) imparatorluğu topraklarında kaldı. 1072′de Selçuklular kısa bir sure Samsun’u ele geçirdiler. Yeniden Bizanslılara bağlanan yerleşmenin çevresi 1086′da Danişmendilerce alındı. Kenti ele geçiremeyen Danişmendiler, Samsun’un 3 km uzağında Yeni Samsun adıyla bir kent kurarak Karadeniz kıyısında bir limana kavuştular. 1222′de Trabzon Rumlarınca yağmalanan kenti, Anadolu Selçukluları kurtardı. Anadolu Selçukluları, 1243 Kösedağı Savaşı sonucunda Moğol egemenliğine boyun eğince, kent Trabzon Rum İmparatorluğu tarafından ele geçirildi. Anadolu Selçuklularının 1318′de yıkılmasından sonra kurulan Eretna Beyliği, Müslüman Samsun’u denetimine aldı. Bu dönemde Cenevizlilerin elinde olan Eski Samsun, önemli bir limandı. Eretna Beyliği’ni ele geçiren Kadı Burhanettin’in 1381′de Akkoyunlularca öldürülmesinden sonra Müslüman Samsun, Yıldırım Beyazıt tarafından Osmanlı topraklarına katıldı. Yeni Samsun, 1402 Ankara Savaşı’nın ardından yörede kurulan beyliklerin eline geçti. Murat II döneminde ise Cenevizlilerin elindeki Eski Samsun alındı. Kent, Çelebi Mehmet tarafından 1418′de kesin olarak Osmanlı topraklarına katıldı.
Kale Camisi:
Samsun’da günümüze ulaşan en eski yapı, 1314′te yapılan Kale Camisi’dir. İlhanlı Valisi Emir Timurtaş Paşa adına yaptırılan cami, Kuyumcular Çarşısı’ndadır. Onarımlarla mescide dönüştürüldü.
Pazar Camisi:
14. yy ilhanlı yapısı olan aynı adlı mahalledeki cami, dikdörtgen planlı, ahşap çatı örtülüdür. 1819′da onarım gördü.
Hacı Hatun Camisi:
Saathane Meydanı yakınındaki cami, 1694′te Hatice oğlu İbrahim tarafından hayrat olarak yaptırıldı. Kesme taştan, tuğla hatıllı yapı, onarımlarla önemli değişikliklere uğradı. Kare planlı, tek kubbeli caminin silindirik gövdeli minaresi vardır.
Büyük Cami:
Batumlu Hacı Ali Efendi’nin 1884′te yaptırdığı cami, Sultan Abdülaziz’in annesi onarttığı için, halk arasında Valide Camisi olarak da bilinir. Kesme taştan yapının son cemaat yeri beşik tonozludur. Ana mekanı örten tromplu büyük kubbenin yanlarında denge kuleleri vardır.
Yalı Camisi:
Buğday Pazarı’ndaki cami, 1894′te Sadık bin Abdullah tarafından yaptırıldı. Duvarları kesme taş ve tuğladan olan caminin kubbesi kiremitle örtülüdür. Kare planlı ana mekanın kuzeyindeki son cemaat yeri sonradan eklendi. Dikdörtgen kaideli minarenin taş işçiliği, duvarlarda olduğu gibi kesme taş ve tuğladandır.
Şeyh Seyyid Kutbettin Camisi ve Türbesi:
Osmanlı dönemi yapısıdır. Cami ve türbe birbirine bitişiktir. Dikdörtgen planlı caminin son cemaat yeri, L biçimindedir. Türbe, kare planlı ve beşik tonozludur.
İsa Baba Camisi ve Türbesi:
15. yy’da yapılan ve özgün biçimiyle günümüze ulaşamayan yapılardandır. Kare planlı küçük bir mescit ve türbeden oluşan yapı, 1895′te onarıldı. 1976′daki son onarımda mescit camiye dönüştürüldü.
Atatürk Anıtı:
Hükümet Konağı f yanındaki parkta bulunan anıt, Avusturyalı heykeltıraş Heinrich Krippel’in yapıtıdır. 1932′de yerine konan heykel tunçtandır. Kaidenin yüzlerinde Atatürk’ün Kurtuluş Savaşı’nı başlatmak üzere 19 Mayıs 1919′da Samsun’a çıkışının öyküsü betimlenir. Şaha kalkmış at üstündeki Atatürk, asker giysileri içindedir. Atın arka ayakları ve kuyruğu kaideye oturmakta ve böylece denge sağlanmaktadır. Atatürk heykelleri içinde, tüm yurtta tanınmış bir yapıttır.
İlk Adım Anıtı:
Samsun Limanı’ndaki İlk adım Anıtı 1969′da açıldı. Seçkin Viter’in tasarımı olan anıt, Kurtuluş Savaşı’na ilk adımı ve dayanışmayı sembolize eder.
19 Mayıs Müzesi:
Atatürk’ün 3 Samsun’a gelişinde kaldığı Mıntıka Palas’ın üst katında, 1930′da hizmete açıldı. Atatürk’ün çalışma odası, yatak odası ve toplantı salonları, döneme özgü eşyalarla döşelidir. Müzede, Atütürk’le ilgili fotoğraf ve belgeler de sergilenmektedir.
Arkeoloji Müzesi:
Samsun Fuarı içinde yer alan binasında, 1981′de açıldı. Burada Tekkeköy, Öksürüktepe, Toramantepe, İkiztepe höyüklerinden elde edilen tarih öncesi ile Hitit, Frig, Roma ve Bizans dönemi buluntuları sergilenmektedir.
Atatürk Müzesi:
Samsun ” Fuarı girişindeki binasında, 1968′de hizmete açıldı. Müzede, Atatürk’le ilgili eşyalar, fotoğraf ve belgeler sergilenmektedir.
Kurtuluş Savaşı’nm ilk adımlarının atıldığı kent: SAMSUN
Ordu müfettişi olarak 19 Mayıs 1919 yılında Samsun’a ayak basan Mustafa Kemal’in, bir Kurtuluş Savaşı başlatacağını kim bilebilirdi ki ? Kendisini Samsun’a gönderenler bile işin farkında değillerdi. Farkına vardıkları zaman iş işten geçmişti. Bu Osmanlı Paşası, ülkesinin bağımsızlığı için, giydiği üniformayı bile çıkarıp atacak cesareti göstermiş ve Samsun’da startı vermişti. Uzun ve meşakkatli bir savaşın ardından gelen zaferde aslan payı ateşi ilk yakan, startı ilk veren kentindir elbette. O kent de Samsun’dur.
Leave a Reply